Kinh tế Việt Nam ngày càng phụ thuộc vào dòng vốn FDI

Closeup of businessman putting together many wooden cubes with dollar sign on them.

Theo nhiều ý kiến của các chuyên gia kinh tế, mặc dù nền kinh tế đã có sự phục hồi trong Quý 02, từ các chỉ báo lại đang cho thấy nền kinh tế của Việt Nam ngày càng bị phụ thuộc vào khu vực có nguồn vốn đầu tư từ nước ngoài.

Tăng trưởng nhờ khu vực FDI

Báo cáo kinh tế vĩ mô vừa được Viện nghiên cứu kinh tế và chính sách (VEPR) công bố cho chúng ta thấy, lần đầu tiên nhập khẩu được tăng mạnh khiến thâm hụt thương mại với Hàn Quốc đã vượt qua thâm hụt thương mại với Trung Quốc.

Trong 06 tháng đầu năm nay, thâm hụt thương mại Việt Nam – Hàn Quốc đã đạt mức 15,9 tỷ USD, cao hơn rất nhiều so với mức thâm hụt 14,1 tỷ USD từ Trung Quốc. Điều này cùng với cơ cấu mặt hàng xuất nhập khẩu chính phản ánh xu hướng nền kinh tế của chúng ta còn phụ thuộc về thương mại vào một số doanh nghiệp lớn đến từ Hàn Quốc.

Kinh tế Việt Nam ngày càng phụ thuộc vào dòng vốn FDI

Không chỉ thế, VEPR thậm chí còn chỉ ra rằng, tỷ trọng xuất khẩu của khu vực có vốn đầu tư nước ngoài không chỉ riêng Hàn Quốc đã tăng rất nhanh cho thấy Việt Nam ngày càng phải phụ thuộc nhiều hơn vào sản lượng của các khu vực có vốn đầu tư từ nước ngoài, đặc biệt đối với một số công ty lớn. Nếu như năm 2009, xuất khẩu của khu vực FDI chỉ chiếm tới 32,9% tổng xuất khẩu thì con số này đã tăng lên tới 70,2% năm 2016 và 72,4% trong 06 tháng đầu năm 2017.

Một chỉ dấu khác, dòng vốn đầu tư trực tiếp từ nước ngoài vào VIệt Nam, lượng vốn được giải ngân đã có dấu hiệu phục hồi trong Quý 02, đạt mức 4,1 tỷ USD và tăng 9,3%. Mức tăng này được cho là cao hơn nhiều so với quý trước (3,4%). Theo TS. Nguyễn Đức Thành Viện trưởng Viện VEPR, với dòng FDI lớn, vốn đầu tư toàn xã hội khu vực này liên tục được tăng ở mức cao trong những năm gần đây.

Trong khi đó, lượng người lao động được sử dụng tại các doanh nghiệp có nguồn vốn đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực công nghiệp tiếp tục được duy trì mức tăng trưởng cao. Ngược lại, số người lao động được sử dụng trong khu vực ngoài nhà nước thậm chí đã giảm tuyệt đối trong 06 tháng đầu năm nay.

Thống kê cho thấy rằng, tăng trưởng lao động đã giảm đáng kể ở cả khu vực nhà nước và ngoài nhà nước, lần lượt ở mức -0,9% và -0,5% trong 06 tháng đầu năm, thấp nhất trong các năm trở lại đây. “Thực tế này cho thấy tình hình sản xuất công nghiệp của khu vực kinh tế trong nước chưa thực sự được cải thiện. Sự phục hồi trong sản xuất công nghiệp có thể bắt nguồn từ khu vực FDI, đặc biệt là đối với các doanh nghiệp lớn như Samsung. Tăng trưởng của ngành công nghiệp chế biến chế tạo đạt thấp trong Quý 01/2017, thời điểm Samsung sụt giảm sản lượng, và hồi phục tích cực trong Quý 02” – TS. Thành nhấn mạnh.

Kinh tế trong nước đang yếu thế

Nhiều chuyên gia kinh tế cảm thấy hết sức lo ngại khi mà khu vực kinh tế trong nước đang ngày càng trở nên yếu thế so với khu vực có nguồn vốn đầu tư từ nước ngoài, đặc biệt trong bối cảnh nền kinh tế nước ta đang trong quá trình hội nhập quốc tế được mở rộng.

Theo chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan, nhìn vào những tín hiệu tích cực của Quý 02 bà vẫn thấy rất nhiều vấn đề đáng lo lắng, chưa thật an tâm, nhất là khu vực kinh tế trong nước tiếp tục gặp nhiều khó khăn.

Nếu muốn phát triển kinh tế bằng một động lực mới thì động lực đó phải là động lực thúc đẩy nền kinh tế trong nước.Nhưng khu vực kinh tế trong nước trong Quý 02 này chưa có những bằng chứng thuyết phục cho thấy đang khởi sắc, đang tăng lên. Bà Lan cho rằng khu vực công, đặc biệt là các doanh nghiệp nhà nước đang trong quá trình cải cách hết sức nhọc nhằn, chưa phát huy được tác dụng trong việc tạo đà phát triển mới, tạo động lực mới cho tăng trưởng. Trong khi khu vực tư nhân vẫn tiếp tục gặp rất nhiều khó khăn.

Chuyên gia kinh tế than phiền là các cơ quan quản lý vẫn chưa thực hiện việc quy định thật rõ về trách nhiệm giải trình. Vấn đề nào thì do cơ quan nào giải quyết, làm sao để có một địa chỉ duy nhất phải chịu trách nhiệm cho 01 chính sách của Chính phủ đối với DN. “Chứ chừng nào vẫn còn 5,7 cơ quan khác nhau cùng chịu trách nhiệm về một việc, rồi lại chia thành 04 tầng hành chính từ nhà nước tới trung ương, đến các địa phương rồi đến cấp cuối cùng thì ngần ấy người trong bộ máy sẽ vẫn còn gây khó cho cho doanh nghiệp. Hoặc người này gỡ được 01 chút thì người kia lại tăng thêm khó khăn một chút thành ra tình thần tạo thuận lợi cho doanh nghiệp vẫn rất khó có thể thực hiện được. Không biết liệu chúng ta còn loay hoay đến bao giờ đây trong việc tháo gỡ các khó khăn đó mà mãi không hết khó cho hoạt động của doanh nghiệp” – Chuyên gia Phạm Chi Lan ngán ngẩm.

Trước thực tế tăng trưởng của khu vực sản xuất và các hoạt động thương mại đang theo xu thế phụ thuộc vào hoạt động của một số ít các doanh nghiệp FDI lớn, TS. Nguyễn Đức Thành cảnh báo rằng đã đến lúc chúng ta nên đặt câu hỏi về chất lượng tăng trưởng một cách rất thực tế, là mức tăng trưởng chung, dù cao, có phản ánh thực lực của nền kinh tế hay không?